Bunderbos

Als je een bever zou zijn, zou jij je dan ook niet thuis voelen in het Elsloose bos met zijn vele bronnen, beekjes en andere waterpartijen. Ook kom je er talrijke soorten water innende bomen voor, genoeg water om in te leven en voldoende hout om er een dam en burcht mee te bouwen. Jaarlijks stroomt er namelijk 5 miljoen kubieke meter water vanaf de hellingen van het Bunderbos richting Maas.

Het Bunderbos is een lintvormig bos op de oostelijke Maasdalhelling tussen Elsloo en Bunde. Het strekt zich uit over een afstand van zo’n vijf en een halve kilometer tussen beide plaatsen en bedekt een oppervlakte van zo’n honderdvierenveertig hectare. Het bos bedekt een aantal maasterrassen en er komen plaatselijk hoogteverschillen voor van wel 80 meter en behoort tot een van de Natura 2000-gebieden onder de naam Bunder- en Elsloer bos. Het reliëf van het bos wordt onderbroken door de spoorlijn Roermond- Maastricht die prominent in het smalle bosgebied aanwezig is. De oorspronkelijke padenstructuur is door dit tracé groten deels verloren gegaan. Het aangrenzende Julianakanaal heeft voor een groot deel de oorspronkelijke hydrologie en de daarmee samenhangende dynamiek tussen rivier en bos weggenomen. Toch maakt het Bunderbos deel uit van het zuidelijk rivierenlandschap. De nabij gelegen Grindmaas heeft een sterke invloed gehad op de vorming van de geomorfologie van het bos. Het bos staat bekend om het voorkomen van de zeldzame vuursalamander. Ook komen veel bronnen voor doordat oude zeeklei- lagen hier aan de oppervlakte komen. Doordat er nog hellingprocessen (bos-erosie) voorkomen is de aanwezigheid van veel daslook te verklaren. Verder typische planten van dit bos zijn: witte bosanemoon, gevlekte aronskelk, lelie der dalen, salomonszegel, klaverzuring, herfsttijloos, reuze paardenstaart en hangende zegge. Zoals bovenstaand vermeld, komt ook de bever sinds enkele jaren, voor in het Elsloose deel van het Bunderbos. Belangrijke afvoerende beekcomplexen zijn die van de Hemelbeek en Slakbeek

Startpunt:

toren kasteel Elsloo, Maasberg 1, 6181 GV Elsloo.

Romeins Meerssen

De Geul en Maas wijzen de mens al eeuwenlang de weg naar welvaart. Meerssen, in het hart van Buitengoed Geul en Maas,  kent dan ook een rijke bewoningsgeschiedenis. De verklaring hiervoor ligt verborgen in het landschap.  Ligt daarom in Meerssen de grootste Romeinse villa van Nederland?  Ontdek de mogelijkheden van Meerssen door de ogen van een Romein op “villajacht”. En wat zou een Romein nu nog herkennen en waarderen van ons leven 2000 jaar later?    

Het Geuldal is een heel karakteristiek dal. Aan de zonzijde liggen de glooiende heuvels, aan de schaduwzijde de steile wanden met de hellingbossen. In de dalwanden komt het mergel aan de oppervlakte. Het was in het midden van de eerste eeuw voor Christus dat de Romeinse keizer Julius Caesar het huidige Meerssen met zijn vruchtbare löss veroverde. De Romeinen introduceerden het concept ‘markt’. Boeren produceerden nu meer dan alleen nodig was voor hun eigen families en verkochten dit op de markt aan de opkomende stedelingen en de soldaten die de Rijngrens bewaakten. 

In en rond Meerssen was voor de Romeinen alles aanwezig om wonen en werken er aantrekkelijk te maken. Het zat hem vooral in de combinatie van water, bossen en vruchtbare akkers. En de Via Belgica, de doorgaande weg door het Geuldal van Maastricht naar Heerlen.

Romeinse villa’s liggen doorgaans prachtig gesitueerd in het landschap.  Meerssen bestond in de Romeinse tijd uit een aantal villa’s die in de buurt lagen van de Via Belgica. Ook zijn er in de omgeving een nederzetting, een grafveld, een heiligdom en kalksteenmijnen gevonden. Het villa-terrein was zo ingericht dat alle aandacht getrokken werd door de villa zelf. Het terrein werd afgebakend door een greppel, een omheining of door beken.

Startpunt:

Station Meerssen Ontmoet Anna, Stationsplein 1, 6231 CN Meersen. 

 

 

 

Voerstreek

Soms lijkt het alsof de tijd in de Belgische Voerstreek net over de grens van Zuid-Limburg stil is blijven staan. Dat komt omdat het aantal inwoners sinds 1830 gedaald is en veel oude beroepen nog steeds worden uitgeoefend. Het is daarom een oase van landelijke rust en schoonheid, waar men de authentieke sfeer uit het midden van de twintigste eeuw nog kan ervaren.  

Deze pittige, grensoverschrijdende wandeling brengt ons van Noorbeek, een van Limburgs mooiste dorpjes, naar St. Martensvoeren in België. In Noorbeek bekijken we de St.- Brigidakerk, liggend op een kerkheuvel en omgeven door een kerkhof met grafstenen uit de 17e eeuw. Verderop zien we enkele voorbeelden van vakwerkhuizen. Via een mooi golvend landschap door het leefgebied van de zeldzame hazelmuis, ook wel het “aapje van het zuiden” genoemd, wandelen we naar St. Martensvoeren. We komen via een holle weg door een mooi hellingbos in deze plaats, die gelegen is in het dal van de Voer. Dit dal wordt door een door de Duitsers in WO I aangelegd spoorwegviaduct overspannen.  De treinen komen langs op een hoogte van ongeveer 18 m. De St.-Martinuskerk met delen uit de 12e eeuw  is zeker een bezoekje waard. Op de terugweg naar Noorbeek wandelen we door natuurreservaat Altembrouck. Mede door de kalkrijke ondergrond die zo’n 100 tot 65 miljoen jaar geleden ontstaan is in een ondiepe tropische zee, komt hier veel bijzondere flora voor, zoals de  gulden sleutelbloem, de beemdkroon, het grasklokje en verschillende soorten orchideeën. Daarnaast is dit gebied ook een eldorado voor de fauna. Naast grotere zoogdieren zoals das, vos, ree en wild zwijn komen in dit gebied ook de wijngaardslak en de levendbarende hagedis voor. In en nabij de beekjes en riviertjes leven o.a. bevers, libellen, salamanders, padden, rietvoorns en forellen. Vogelaars hebben de kans om buizerds, rode wouwen, oehoes en steen- en bosuilen te spotten. 

Startpunt:

Parkeerplaats Burgemeester Bogmanplein, 6255 AGNoorbeek

Ecoducten Kalverbosch/Kruisberg, Overbunde en Kasen

Wij wandelen net als een ree vanaf de Kruisberg naar het Maasdal en ervaren de invloed van water, wind, natuur en de mens op het Limburgse “heuvellandschap”. De ecoducten bieden een bijzonder uitzicht op Maastricht en omgeving. Via weilanden met hoogstambomen, een hellingbos  en  een voormalige groeve dalen wij vanaf het plateau van Schimmert naar de overgang van Geul- en Maasdal. Daar (Overbunde-Rijnbeek) maken wij kennis met bebouwing uit het verleden.

Door de bouw van ecoducten worden door de mens opgeworpen barrières voor de natuur weer letterlijk overbrugd. Vaak is een dergelijke oplossing onderdeel van een landelijk plan waarin de landelijke, regionale en lokale overheden samenwerken om de versnipperde leefgebieden van planten en dieren weer met elkaar te verbinden. De ecoducten over de A2 in Meerssen sluiten naadloos aan op de bestaande natuurgebieden en de ecologische hoofdstructuur. Zij versterken de natuurontwikkeling in de Landgoederenzone tussen Meerssen en Maastricht.

In het Bunderbos moet je minstens in elk seizoen één keer komen. ’s Winters voor de verstilde rust. In het voorjaar voor de tapijten speenkruid, bosanemonen, bosviolen, daslook en helmbloem, die de bodem bedekken. In de zomer (zeker op een warme zomerdag) voor de koele beschutting van het dichte bos. En in de herfst – hoe kan het anders – voor de kleurenpracht.

Via het hellingbos klimmen wij terug naar het 100 jaar oude Kasen. Daar ervaren wij de trek uit de stad naar de Limburgse gehuchten met zijn karakteristieke bebouwing en landgebruik.

Het doel van deze excursie willen wij met de uitspraak van M. Proust onderstrepen: “De ware ontdekkingsreis bestaat niet uit het aanschouwen van nieuwe landschappen, maar uit het opnieuw leren kijken.”

Startpunten:

1 Café Bergrust, Vliegveldweg 21, 6235 NW Ulestraten
2, Station Bunde
3  Ontmoet Anna, Stationsplein 1, 6231 CN Meersen
   (ook bereikbaar via Station Bunde)

 

 

 

Eiland van Ubachsberg

Ooit een eiland zonder water bezocht? Met daarop het eerste zandstrand van Nederland en wat deed de Maas hier? Op Vrouwenheide (gemeente Voerendaal) ligt dit bijzondere maar voor velen onbekende geologisch monument: het eiland van Ubachsberg dat een grote rol heeft gespeeld in de ontstaansgeschiedenis van het Limburgse landschap.

Even verder ligt de Putberg, beroemd om zijn voorjaarsflora. In dat seizoen kleurt en geurt het naar speenkruid, maarts viooltje, bosanemoon, daslook, bosroos en vele andere planten. Maar de Putberg heeft nog andere gezichten. Wie geluk heeft kan zomaar een zacht klokje horen klingelen, het geluid van de vroedmeesterpad, waarvan de grootste kolonie van Nederland zich hier bevindt. Onderaan de helling ontspringt zelfs een bronnetje in dit natura 2000 gebied.

Hier ontvouwt zich ook een enorme groeve met restanten van kalkovens. Relicten van een industrie die even opbloeide en weer geheel is verdwenen: de winning en verwerking van kalksteen ten behoeve van metsel- en pleisterkalk.

Voel je de grond schudden? Dat is niet omdat de boeren verkeerd ploegen. Zij doen dat met de hoogtelijnen mee, zodat er minder erosie is. Wel lopen wij over de Kunrade breuk, een van de vele breuken die dit landschap zijn opmerkelijke reliëf gaven.

Op het hoogste punt hebben we via een prachtig droogdal uitzicht op Heerlen: een stad met veel gezichten: Van Romeins trefpunt op de kruising van heerbanen via versnipperde agrarische dorpen naar een ‘booming city’ ten tijde van de steenkoolwinning. Wat zien wij hiervan nog terug?

Het is duidelijk: afwisseling en verrassende vergezichten zijn dé ingrediënten van deze excursie.

Startpunten:

1 De Bernardushoeve, Mingersborg 20-22, 6367 JX Voerendaal
2 Daelsweg, Voerendaal onder aan de Putberg.

 

 

 

 

 

 

Borgharen aan het (hoog)water

Eeuwenlang bepaalde de Maas het ritme van het dagelijkse leven in het Maasdal. Op het laagterras, dat ongeveer 12.000 jaar geleden gevormd werd, was het goed wonen. De naam Borgharen zegt mogelijk iets over die plaats met de woorden borg (kasteel) en haar (zandige heuvelrug). Rond kasteel en kerk is het agrarische dorp ontstaan te midden van akkers en weilanden.

Met uw gids maakt u kennis met restanten van oude, agrarische landschapselementen, het kasteel en haar prachtig gerestaureerde boerenhoeve. De inwoners van het dorp waren destijds pachter van de grond rond het kasteel of loonarbeider. Nadien ontstonden er familiebedrijven, landbouw en veeteelt. In de winter werd veel thuiswerk gedaan bijvoorbeeld mandenvlechten. De oevers van de Maas leverden hiervoor het riet en de wilgen – tenen. Het oorspronkelijke karakter is nog goed herkenbaar.  De ‘nieuwbouwwijk’ heeft een aparte plek gekregen.

De werkzaamheden rondom dit Grensmaasproject leverden ook een mooie archeologische vondst op namelijk ‘het paardenkerkhof’. De 64 gevonden skeletten zijn wellicht te linken aan gevechten tijdens de 80 jarige oorlog (1568-1648) of aan de Franse belegering van Maastricht in 1673 door Zonnekoning Lodewijk XIV. De vindplaats is momenteel gemarkeerd met prachtig gestileerde keien. Een skelet is nog te bezichtigen in het nabije dorp Itteren bij hoeve ‘Hartelstein’.

Borgharen is ingesloten door het Julianakanaal en de Maas. Wij kunnen de monumentale sluisstuw van Borgharen bezoeken met de aftakking van de Maas naar het Julianakanaal.

De Maas is fungeert vanaf 1839 als de grens tussen Nederland en België. Voor de natuurgenieter waren het water van de Maas en de akkers en weilanden, bepalende factoren. Nu wordt dit genieten bepaald door de zogenaamde ‘nieuwe natuur’ waar wij langskuieren.

Startpunten:

1 kerk van Borgharen, Dorpsstraat 48
2 sluis van Borgharen, sluisdijk 61, Maastricht.  Voor degene die er graag een doorstapwandeling van willen maken

 

 

 

Mesch en landgoed ‘De Waardhoff’

Binnen deze excursie openbaart het landschap zich onder andere bij het ‘Uitzichtpunt Mescherheide’ in al zijn facetten. In de monumentale gebouwen van Mesch, de meanderende Voer en het landgoed ‘De Waardhoff’ wordt de ontstaansgeschiedenis in relatie met de omgeving goed zichtbaar. Kleine natuurwonderen hebben zich op de warme zuidhellingen kunnen ontwikkelen en worden voor onze ogen zichtbaar.

 

‘De Waardhoff’ is een particulier natuurgebied dat vrij toegankelijk is en genoemd naar het voormalige café onder aan de heuvel. Vanaf de Waardhoff kijkt men uit over Mesch en de Haspengouw in België. Het is opgebouwd uit een bloemrijk grasland met fruitbomen, een kalkgrasland, hellingbos en bloemenakkers. De variatie aan biotopen is er groot met broedstoven voor Groot vliegend hert (de grootste Nederlandse keversoort), voorjaarsbloeiers als look zonder look met de oranjetip, de peen met de koninginnenpage, dassen met hun latrines, hazelwormen, reeën en hazen, bloemrijke akkers met putters en hoog in de lucht vliegende roofvogels loerend op een prooi. Een wintertelling leverde 34 soorten vogels op, waaronder de kramsvogel, koperwiek, veldleeuwerik en geelgors.

Na de insnijdingen die de Maas en de Voer veroorzaakten, woonden hier jager verzamelaars, die tijdens de tijdelijke kampementen vuursteen wonnen voor de handel. In en vanaf de Romeinse tijd zijn er vele verbindingswegen en routes ontstaan.

De moeite waard zijn de gebouwen in Mesch: In de Laathof vond administratie en rechtspraak plaats en werden tienden (van de oogst) geheven. Typische hoeves uit de 18e-eeuwse zijn De Voerhof en ‘Op den Dries’. De Sint-Pancratiuskerk stamt uit de 9e eeuw en bevat een met breuksteen gemetselde muur met een uniek visgraatmodel. Bij de hoefsmederij uit de 18e eeuw worden in september nog demonstraties gegeven van het beslaan van paarden.

 

Startpunten:

1 Feesthoeve De Laathof, Langstraat 3, 6245 KK Mesch
2 Café ’t Piepke, Kerkplein 22, 6245 KH Mesch-Eijsden
3 Restaurant Op de Hej, Heiweg 6, 6265 NL, Sint Geertruid
4 2 Campings naast restaurant Op de Hej (Heiweg) te Sint Geertruid

 

Glana Nova

Elfjes hebben het momenteel nog niet zo gemakkelijk in het Geleenbeekdal. Waar je verstoppen langs een zo drastisch vernieuwde beek? Ooit konden ze door de lucht zigzaggen als vleermuizen. Maar de bomen waarop ze zich oriënteerden waren opeens weg. Misschien schuilen ze nu in de rietkragen van poelen die mensen met grote machines tussen de nieuwe meanders hebben gestrooid

 

De Geleenbeek is de meest Limburgse van alle beken in Limburg. Zij ontspringt in Benzenrade bij Heerlen en mondt na 45 km uit in de Maas bij Stevensweert. Voor ruim een kwart van die totale lengte, over 12 km, stroomt zij langs en door de gemeente Sittard-Geleen. Ongeveer de helft zal aan het eind van 2019 zijn vernieuwd en vervolgtrajecten zijn in voorbereiding. Het beekdal is uitgeroepen tot Natura 2000-gebied en daarvan zullen op termijn planten dieren, mensen en elfjes profiteren.

 

Het gebied geldt als een van de oudste cultuurlandschappen van Nederland. Aan dat besef  heeft de opgraving van een bandkeramische nederzetting in het Janskamperveld, Geleen,  1990-’91 mede bijgedragen. De vruchtbare grond, het water en de geleverde waterkracht brachten leven en welvaart. Nederzettingen, villa’s, kastelen verrezen en uit allerlei periodes zijn sporen achtergebleven in de bodem. Een deel is tevoorschijn gekomen tijdens de uitvoering van het project Corio Glana en zal vanaf mei 2019 permanent worden tentoongesteld langs deze route (eerder al werden het Licinius- en Glanismonument en de prinsessenbomen en -banken geplaatst).

De beschrijving van de route is zowel als boekje alsook digitaal beschikbaar. Naast natuur en archeologie krijgen gebouwen en monumenten uit de voorbije eeuw ruime aandacht.

 

Startpunten:

1 NS-station 6131 AT Sittard
2 Ophovenerhof Molenweg 57, 6133 XM Sittard
3 Raadhuisplein 6151 CV Munstergeleen.

 

Excursies voor jeugd met ouders of grootouders

Denk hierbij aan verjaardagsfeestjes, communiefeesten, familiedagen, familiereünies, moederdag, vaderdag of gewoon een gezellige actieve gezinsdag tijdens een weekend of in de vakantie. De jeugd wordt ‘getrakteerd’ op leuke, spánnende, óntspannende en leerzame natuur-doe-activiteiten. We kunnen verklappen dat de ouders en grootouders die dag het állermeeste genieten.

In Zuid-Limburg zijn er talrijke gebiedjes waar IVN-jeugdbegeleiders een gevarieerde excursie op touw kunnen zetten. De wandelafstand van zo’n excursie is 3 tot 6 km, afhankelijk van de leeftijd van de deelnemertjes. Onderweg wordt regelmatig gestopt om een activiteit uit te voeren of om een meegebracht boterhammetje te eten.

Het is belangrijk dat de jeugdbegeleider vooraf het aantal kinderen weet en van welke leeftijd ze zijn. Er kunnen maximaal 10 kinderen per excursie deelnemen. Is de groep groter, dan moet er een tweede jeugdbegeleider ingezet worden.

Startpunten:

  1. De Romeinse Vallei

*  Parkeerplaats sporthal, Wijngracht 9, 6351 HJ Bocholtz (Gemeente Simpelveld)

*  Horecagelegenheid Hoeve Scholtissenhof, Heiweg 1, 6351 HP Bocholtz (Gemeente Simpelveld)

  1. De omgeving van de Heimansgroeve in het Geuldal, Birversbergweg 20 Vijlen 
  1. De omgeving van Simpelveld

  2. Het Vijlenerbos, Epenerbaan 1 Vaals

  3. Stokhem langs de Geul, Stokhem 38, 6321 PG Wijlre, gemeente Gulpen-Wittem

Stammenderbos

Ontdek deze groene parel en het leefgebied van de korenwolf, das, ijsvogel en het vliegend hert. Wandel langs boomgaarden, graslanden en hellingbossen. Langs de meanderende Geleenbeek vind je poelen, heggen en graften. Speur naar de ijsvogel en verbaas je over de bollen maretak in de bomen. Dit natuurgebied, dat onder beheer van Natuurmonumenten valt, herbergt de mooiste Beukenbossen van Nederland.

Dit landschap was 5 miljoen jaar geleden een vlakte op zeeniveau toen de zee zich terugtrok. De Maas stroomde breed door een wirwar van beddingen. Ruim 2 miljoen jaar geleden kwam de riviervlakte omhoog en verplaatste de Maas zich van Oost naar West waardoor duidelijke traptreden in het landschap ontstonden. Dat zijn de terrassen waarin beken en rivieren zijn uitgeslepen. Zo ontspringt de Geleenbeek, die veelvuldig te zien is, in een put op een boerenerf in Benzenrade waarna ze na 37 km in Roosteren in een grindgat in de Maas uitmondt.

In vroeger tijden waren de Bokkenrijders in dit gebied gevreesd als een bende dieven, afpersers en plegers van gewelddadige berovingen. De naam Sweikhuizen is afkomstig van Zweihuizen met het Stammenhof als boven huis en de Biesenhof als Benedenhuis.

 

Startpunten:

  1. Restaurant / brasserie Biesenhof, Biesenweg 1, 6164 RB Geleen 
    2. Gasterie de Bokkereyer, Bergstraat 1, 6174 RN Sweikhuizen
    3. Kasteel Terborgh, Heisterbrug 119, 6365 CC Schinnen 

Alle 3 met ruime parkeerplaats.